Allah, Evren ve İnsan Üzerine

Bilgi Kaynağı Olarak Vahiy, Akıl ve Duyu Organları

Yazan: Emre Dorman

Felsefenin temel disiplinleri ontoloji (varlık bilim), epistemoloji (bilgi teorisi) ve etiktir (ahlak felsefesi). Her ne kadar bunlar ayrı disiplinler olarak ele alınsalar da, bu disiplinleri birbirinden tamamen ayrı alanlar olarak görmek mümkün değildir. Ontoloji ile Var olan nedir? sorusuna, epistemoloji ile “Neyi bilebilirim? sorusuna, etikte ise Ne yapmalıyım? sorusuna cevap aranır. Ontolojide var olan hakkında varacağımız kanaat, bilgisel bir sonuçtur. Bu bilginin doğruluğuna dair epistemolojik irdeleme, bizim ontolojimizin doğru olup olmadığı sonucunu ortaya çıkaracaktır. Sonuçta hedef ontoloji kurmak ise epistemoloji ontolojinin bir bölümü olarak görülebilir. Epistemolojik tavrımız ontolojik sonuca etki ettiği için, ontolojiyi belirleyenin epistemoloji olduğu da söylenebilir. İlk yaklaşım ontolojiyi, ikinci yaklaşım epistemolojiyi ön plana çıkarmakla beraber her ikisi de doğrudur.

Modern felsefenin yaptığı da epistemolojiyi ön plana çıkartan bir yaklaşım sunmak olmuştur. Yoksa her ontolojinin, ister teist ister ateist ister politeist olsun bir bilgi görüşü vardır; fakat bilginin kendisi ve kaynakları ile ilgili epistemolojik tartışma yeterince yapılmamış olabilir. Ontolojik-epistemolojik yaklaşımla varılan kanaatler etik görüşü de belirler. Örneğin duyu verilerini ön plan alan epistemolojik yaklaşımla teleolojik (gaye) delilin doğruluğunu anlayan bir kişi, bu delilden yola çıkarak Tanrı merkezli bir ontoloji kurabilir veya akıldan çıkan verileri ön plana alan epistemolojik yaklaşımla, Descartes gibi akılda olan Tanrı idesinden de Tanrı merkezli bir ontoloji kurulabilir. Epistemolojik yaklaşımların yol açacağı Tanrı merkezli bu ontoloji ise etik alanında Ne yapmalıyım? sorusunun Tanrı’nın dediğini yapmalısın şeklinde cevaplanmasına sebep olacaktır. Sonuçta zaten iç içe olan ontoloji ve epistemolojiden bağımsız bir etik görüşü oluşması mümkün değildir. Demek ki her varlık kurgusunun ve ahlak kurgusunun rasyonelliği tartışıldığı anda mutlaka epistemoloji devreye girer. Rasyonel tartışmanın olmadığı anda bile aslında epistemolojik bir kanaat mevcuttur. Toplumdan geleneksel olarak gelen bilginin veya mitolojinin bilgi kaynağı olarak kabulü buna örnektir. 

Kur’an’ın yaklaşımını ele alırsak; Kur’an’da evren üzerinde inceleme ile ilgili ayetlerden duyu verilerine ve Fıtrat’a dikkat çekilen ayetlerden rasyonalist yaklaşıma bilginin kaynağı olması açısından onay verildiğini söyleyebiliriz. Kur’an ayrıca kendisinin vahyin bilgi kaynağı olduğuna da işaret eder. Sonuçta Tanrı’nın gönderdiği kitap, verdiği akıl ve duyu organlarının hepsi doğru bilgiye ulaştıracak epistemolojik araçlardır. Kitabın doğru yorumu, aklın ve duyu organlarının verilerinin doğru kullanımı ve sağlıklı değerlendirilmeleri, doğru yola götürecek araçlardır. Vahiy, aklın bilgilerini daha da geliştirir ve aklın verileriyle ulaşılamayacak bilgiler verir. Ama bu bilgiler akıl ile çelişik değildir. Oysa mitolojik bilgi ve geleneğin doğrunun kaynağı olarak kabul edildikleri toplumlarda, mitlerin ve geleneğin akıl ile çelişik olması önemli olmamıştır. İslam, vahyin, aklın ve duyu organlarının yaratıcı kaynağı olarak Tanrı’yı gördüğü için bu bilgi araçlarının çelişkisi kabul edilemez. Eğer bir çelişki varsa, ya vahiy yanlış yorumlanmıştır, ya Hıristiyanların Yeni Ahiti’nde olduğu gibi Tanrı’sal vahiy ile insani eklemelerin karıştırılmasından doğan bir sorun vardır; ya da akıl ve duyu organlarının yanlış kullanılmasından dolayı yanlış sonuçlara varılmıştır. Vahyin ve aklın çelişemeyeceği fikri vahyin, aklın ulaşamayacağı bilgiler vermesinden farklıdır; vahiy aklın ulaşamayacağı bilgileri akıl ile çelişmeyerek verir. Mantıki olarak bir önermenin çelişiği, diğer bir önermenin değillemesidir. Örneğin Evren sonsuzdur ve Evren sonsuz değildir önermeleri birbirinin çelişiğidir. Kur’an’da bu anlamda çelişik önermeler (akılla, duyu organlarıyla, fıtratla ve kendi içinde) bulunmaz. Oysa mitolojiler ve insani olanın karıştırıldığı dinlerde böyle çelişkiler çoktur. Örneğin Hıristiyanlıkta Tanrı birdir ve Tanrı bir değildir şeklinde gösterebileceğimiz iki çelişik önerme, hem Tanrı bir, hem de üçtür denilerek yer almıştır.

Görüldüğü gibi Kur’an açısından hem vahiy, hem akıl, hem duyu organları bilgi aracıları olmakla beraber, bu kaynakların çelişmezliği ilkesi de bu bilgi araçlarının tek kaynak olan Tanrı’dan gelmesiyle mevcuttur. (Filozoflardan, Kelamcılardan ve diğer İslam düşünürlerinden kimisi bu kaynaklardan birini diğerinin önüne geçirmiş, kimisi ise bu kaynaklar arası ilişkiyi değişik yorumlamıştır.) İslam’ın, din olması için vahiy kaynağının öneminin ortaya konulması gerekmektedir. İslam’ı Hinduizm, mitolojiler ve hurafelere niye tercih ettiğimizi açıklamak için ise, akıl ve duyu organlarından gelen verilerin, İslam’ın ortaya koyduğu Tanrı merkezli ontoloji ve kozmolojiyi diğerlerine niye tercih ettirdiğini göstermek zorundayız. Sonuç olarak Tanrı’nın bize bahşettiği bilgi kaynaklarından olan vahiyden de, akıl ve duyu organlarından da vazgeçemeyiz. Bu bilgi kaynakları birbiriyle çelişmeksizin birbirlerini desteklerler.

Detaylı Bilgi İçin:

Atay, Hüseyin, Kur’an’da Bilgi Teorisi, A.Ü.İ.F.D, XVI. 1968.
Çelebi, İlyas, İslam İnanç Sisteminde Akılcılık, Rağbet Yayınları, 2002.
Çüçen, Kadir, Bilgi Felsefesi, Asa Kitabevi, 2001.
Karaman, Fikret, Kur’an’da İlim Kavramı ve Değeri, Kelâmda Bilgi Problemi Sempozyumu, Arasta Yayınları, 2003.
Kutluer,İlhan, İlim, DİA, XXII.
Topaloğlu, Bekir, Kelâm İlmi, Damla Yayınevi, 6. Baskı.
Yavuz, Yusuf Şevki, Kur’an-ı Kerim’de Tefekkür ve Tartışma Metodu, İlim ve Kültür Yayınları, 1983.
Yavuz, Yusuf Şevki, Akıl, DİA, II.

26 Yorum »

  1. MERVE Tarafından Yapılan Yorum

    tesekkurler….:)

    Kasım 1st, 2007 | #

  2. sevcan Tarafından Yapılan Yorum

    bence sper olmuş benim içinde gerekli tebiiiii
    teşekürler
    yazana

    Aralık 5th, 2007 | #

  3. pusat Tarafından Yapılan Yorum

    vallaaaaa siteniz süper olmuş gayet güzel teşekkürler..

    Aralık 24th, 2007 | #

  4. muzaffer Tarafından Yapılan Yorum

    bencede çok düzel olmuş

    Aralık 27th, 2007 | #

  5. seval Tarafından Yapılan Yorum

    bence çook güzel olmuş ama neyse güzel olmuş

    Ocak 6th, 2008 | #

  6. melih Tarafından Yapılan Yorum

    tüm ödevi olanlaraaa ve dindarlara yararlı olması dileğimle

    Ocak 10th, 2008 | #

  7. BAHAR Tarafından Yapılan Yorum

    HERKESE TŞK EDERİM BU KONULARI VE BU SİTELER BİZLER YANİİ ÖĞRENCİLER İÇİN ÇOK GÜZELL OLUYOR NEDEN HERKESS BÖLE SİTELER KURMUYOO SAÇMA SAÇMA KONULAR BULUP YOLLUYOLARR AMA BİRAZDA ÖĞRENCİLERİİ DÜŞÜNSELERR BİZLER İÇİN BÖYLE BİİZM İŞİMİZE YARAYAN SİTELERİ YAPANLARA ÇOK TŞK EDERİMMM..!!

    Şubat 2nd, 2008 | #

  8. Tuğba Tarafından Yapılan Yorum

    herkeze tşkkr ediyorum. Çok güzel olmuş.Ellerinize sağlık…

    Eylül 23rd, 2008 | #

  9. Tuğba Tarafından Yapılan Yorum

    BU BİLGİ ÇOK İŞİME YARADI ÇOK SAĞULUN

    Eylül 23rd, 2008 | #

  10. ebru Tarafından Yapılan Yorum

    slm ben ebru çok iyi bilgiler aldım hepsi işime yarayacak tşk ederim

    Aralık 24th, 2008 | #

  11. yasin Tarafından Yapılan Yorum

    çok sağlun çk işime yaradı

    Ocak 11th, 2009 | #

  12. yasin Tarafından Yapılan Yorum

    çok sağolun

    Ocak 11th, 2009 | #

  13. emir Tarafından Yapılan Yorum

    tsk ederim çok güzel site olmus çok işime yaradı

    Şubat 25th, 2009 | #

  14. emrah Tarafından Yapılan Yorum

    cok isıme yaradı
    :)

    Mart 14th, 2009 | #

  15. ..::€LÇİN::.. Tarafından Yapılan Yorum

    BU BNM ÖDEWİM Dİ CHOOK SAOLUN VALLAA…

    Mart 16th, 2009 | #

  16. muhammet emin Tarafından Yapılan Yorum

    bunu yapandan allah razı olsun performas ödevi idi

    Mart 23rd, 2009 | #

  17. nur Tarafından Yapılan Yorum

    Gerçekten çok sağ olunb enimde ödevim çok yardımcı oldunuz..!

    Nisan 1st, 2009 | #

  18. elber manisa Tarafından Yapılan Yorum

    bu bilgi çok işime yaradı bravo

    Nisan 14th, 2009 | #

  19. delal Tarafından Yapılan Yorum

    çok güzel olmuş bunu düzenleyen ve emeği geçen herkese teşekkür ederim.

    Nisan 21st, 2009 | #

  20. delal Tarafından Yapılan Yorum

    çok teşekkür ederim performans ödevime çok yardımcı oldu
    başarılar dilerm

    Nisan 21st, 2009 | #

  21. aytekin Tarafından Yapılan Yorum

    harika olmuş

    Mart 7th, 2010 | #

  22. aytekin Tarafından Yapılan Yorum

    harika

    Mart 7th, 2010 | #

  23. sen Tarafından Yapılan Yorum

    süper bişey yaaaaa!!!

    Aralık 18th, 2010 | #

  24. sizeneeeeeeeeeeeeeeeeeeeee Tarafından Yapılan Yorum

    çok güzel yaaa.süper olmuş.ödevim içinde güzel.100de aldım.

    Aralık 18th, 2010 | #

  25. kaan songür Tarafından Yapılan Yorum

    güzeeeel…..

    Mart 26th, 2011 | #

  26. rukiye Tarafından Yapılan Yorum

    çok tşk ödevim için çok yararlı bir kaynaktı umarım 100 alırım:)

    Şubat 21st, 2012 | #

Yorum yapın